Κεφαλόβρυσος

Ο Κεφαλόβρυσος της Κυθραίας

Από ένα σπήλαιο, κάτω από τις υπώρειες του Πενταδάκτυλου, αναβλύζει τα γάργαρα και κρυστάλλινα νερά του, ο Κεφαλόβρυσος Κυθραίας. Ο κεντρικές κορμός της πηγής περιλαμβάνει τρεις βρύσες, που χύνουν με ορμή τα νερά τους, μια από τη δεξιά του πλευρά, μια από την αριστερή και μια στο μέσο.

Το μεγάλο δώρο του Υψίστου, τον ευλογημένο Κεφαλόβρυσο, οι κάτοικοι της Κυθραίας ονομάζουν «χαμοθεό» (Θεό χάμω στη γη). Στις 29 Ιουνίου κάθε χρόνο γιόρταζαν το «Πάσχα της Βρύσης», μια ειδική γιορτή για ν' αγιαστούν τα νερά του Κεφαλόβρυσου.

Πολλές είναι οι παραδόσεις για τον Κεφαλόβρυσο. Διηγούνται, πως στα πολύ παλιά χρόνια, το ρέμα βρέθηκε στο σημερινό Παλαίκυθρο και πως οι κάτοικοι τότε, άρχισαν να το σκάβουν και προχώρησαν όλο προς το βορρά, όποτε πέρασαν την πεδιάδα και τη στενόμακρη κοιλάδα και κατέληξαν ακριβώς εκεί, που σήμερα, είναι το στόμιο της πηγής.

Ιστορικά αναφέρεται ότι, μέρος του νερού του Κεφαλόβρυσου, μεταφερόταν στην αρχαία Σαλαμίνα, τον καιρό που βασίλευε ο ξακουστός βασιλιάς Ευαγόρας. Σαν απόδειξη της μεταφοράς αυτής σώζονται σε διάφορα μέρη, ανατολικά της Κυθραίας, ερείπια του υδραγωγείου που καταστράφηκε κατά τη διάρκεια των Αραβικών επιδρομών στην Κύπρο. Στην τοποθεσία «Σελλάς» βρίσκονται ακόμη και σήμερα, υπολείμματα των χτισμάτων των μεγάλων εκείνων πετραυλάκων, που μαρτυρούν αδιάψευστα τη μεταφορά του νερού στην μακρινή Αμμόχωστο, για την ύδρευση της πόλης. Υπολείμματα επίσης των πετραυλάκων υπάρχουν και στις τοποθεσίες «Κατσουρκάς» και «Άγιος Δημητριανός».

Για την προέλευση του νερού του Κεφαλόβρυσου, το πιο βέβαιο είναι ότι η αστείρευτη πηγή, οφείλεται στα ασβεστολιθικά πετρώματα, που η επιστήμη τα αποκαλεί Κυθρεϊκά, γιατί αφθονούν περισσότερο στην κορυφή του Πενταδάκτυλου και πιο πάνω από την Κυθραία. Τα ασβεστολιθικά αυτά πετρώματα, έχουν την ιδιότητα ν’ απορροφούν αχόρταγα σαν σφουγγάρι, όχι μόνον την πλούσια βροχόπτωση, αλλά και την πολύ ψιλή βροχή και να την παρασύρουν στο εσωτερικό της γης, δια μέσου του πορώδους στρώματος τους. Εκεί συναντούν το αργιλώδες στρώμα, που είναι αδιαπέραστο από το νερό, όποτε σχηματίζουν υπόγεια δεξαμενή, που ζητά διέξοδο και σχηματίζει στόμιο με τις από διάφορες διευθύνσεις βρύσες της (Κεφαλόβρυσο = κεφαλή βρυσών).

Κατά το έτος 1909, ο τότε διάσημος Βρετανός γεωλόγος Ρηδ, αφού επισκέφθηκε την Κύπρο, διαβεβαίωσε ότι το νερό του Κεφαλόβρυσου, πηγάζει μεταξύ τou Πενταδακrύλου και των βουνών της Καρπασίας. Εξ άλλου, το έτος 1926, ο Άγγλος ειδικός μηχανικός Humphreys, που μετακλήθηκε από την Αγγλική αποικιακή διοίκηση της Κύπρου, αποφάνθηκε ότι το νερό του Κεφαλόβρυσου Κυθραίας, δεν προέρχεται εξ Ανατολής -όπως εσφαλμένα κάποιοι πιστεύουν- αλλά ούτε είναι αρτεσιανό, έχει δε κατά τη γνώμη του τις πηγές του από τα κυπριακά βουνά.

Από τον Κεφαλόβρυσο υδρεύονται οι κάτοικοι της Κυθραίας, των περιχώρων και δεκατρία ακόμη χωριά της Ανατολικής Μεσαορίας. Το υπόλοιπο νερό της πηγής, χρησιμοποιείται για αρδευτικούς σκοπούς, στην περιοχή Κυθραίας και περιχώρων, και στη λειτουργία των τριανταδύο νερόμυλων.

Βιβλιογραφία:

Γιαννός Κ (1997) Το Αρδευτικό σύστημα και οι τριανταδύο νερόμυλοι της κωμόπολης Κυθραίας. Αθήναι 1997)